De X factor in hartfalen

Aanvrager: Hester den Ruijter, cardiovasculair onderzoeker UMC Utrecht

Onderzoek naar hartfalen heeft in het verleden hoofdzakelijk plaatsgevonden bij mannen. De uitkomsten daarvan zijn één op één naar vrouwen vertaald. Dat werkt niet goed, zo blijkt steeds duidelijker. Anno 2015 zijn de meeste van de dodelijke slachtoffers van hartfalen vrouw. Vaak worden bij vrouwen met hartfalen de verkeerde - of zelfs helemaal geen - diagnose gesteld en de medische behandelingen zijn vaak minder effectief dan die bij mannen. En dat alles door een gebrek aan kennis over hartfalen bij vrouwen.

HesterdenRuijterTHUMB.jpg

Status

Totale projectkosten: € 249.800,-
Nog nodig: € 233.203,62

Doneer

Hoog tijd dat er meer onderzoek wordt gedaan naar hartfalen bij vrouwen. Hester den Ruijter, cardiovasculair onderzoeker in het UMC Utrecht, doet onderzoek naar hartfalen bij vrouwen. 

Hester: “Ik ga me de komende jaren inzetten om te begrijpen waarom vrouwen een ander type hartfalen ontwikkelen dan mannen. Hiervoor heb ik de hypothese bedacht dat de oorzaak hiervan ligt in de regulering van vrouwelijke geslachtschromosomen. Dat geldt als een innovatief, vernieuwend uitgangspunt in de medisch-wetenschappelijke wereld.

Waarom onderzoek naar vrouwen en hart- en vaatziekten?

Niet alleen hier maar overal proberen artsen en onderzoekers aandacht te vragen voor vrouwen en hart- en vaatziekten door bijvoorbeeld het dragen van rode jurkjes tijdens de Dress Red Day. Het onderzoek tot nog toe naar hart-en vaatziekten is gedaan bij mannen. Dat lijkt onlogisch maar dat is het niet, vrouwen ontwikkelen namelijk 10 jaar later hart-en vaatziekten. Als mannen 50 zijn, dan zijn vrouwen 60. Bij een studie naar hart-en vaatziekten bij mensen van 50 doen dus vooral mannen mee. Het probleem is dat de resultaten van deze mannenstudies toegepast zijn op vrouwen, dat blijkt niet goed te werken voor vrouwen. Waar zitten de verschillen? Hartfalen is binnen de hart-en vaatziekten het ziektebeeld met een groot man-vrouw verschil.

Groeiend probleem

Algemeen is hartfalen een groeiend probleem, zo groot dat de wereld gezondheids organisatie spreekt van een pandemie. Ongeveer 3% van de bevolking leidt aan hartfalen, in NL zijn er ongeveer 200.000 mensen met hartfalen. De oorzaken zijn verschillend, maar de uitingen zijn hetzelfde. Namelijk, ernstige vermoeidheid, kortademigheid, vochtophoping. Ondanks dat er al veel onderzoek is gedaan naar hartfalen is de toekomst met hartfalen somber, vooral voor vrouwen.

Verschil mannen en vrouwen

Het belangrijkste man-vrouw verschil zit in het type hartfalen. Vrouwen hebben vaker last diastolisch hartfalen en mannen vaker van systolisch hartfalen. Het verschil in deze twee type hartfalen is de pompkracht van het hart. Vrouwen zijn beter in staat de pompkracht te behouden. Eerder werd gedacht dat vrouwen met hartfalen met behoud van pompkracht een veel gunstigere prognose of toekomst hadden ten opzichte van mannen. Daardoor is veel onderzoek gedaan naar systolisch hartfalen bij mannen. Naar het vrouwelijk type hartfalen is veel te weinig onderzoek gedaan waardoor de diagnose moeilijk te stellen is en er geen gerichte therapie is. En dat terwijl minder dan de helft van de patiënten na 5 jaar nog in leven is. We weten dus veel te weinig behalve dat vrouwen met hypertensie, diabetes en na de menopause een groot risico lopen.

Biologie

Waarom treft dit type hartfalen nu voornamelijk vrouwen? Eerst wat biologie, vrouwen hebben twee X chromosomen en mannen maar 1, zij hebben een Y chromosoom. Vrouwen schakelen 1 X chromosoom uit. Vrouwen passen zich dus aan de man aan. Dit uitschakelen van het tweede X chromosoom gebeurt door middel van epigenetica. Dat uitschakelen van dat tweede X chromosoom gaat niet altijd goed en soms “ontsnappen” onderdelen van het X chromosoom aan het uitschakelen. Bij auto-immuunziekten is bekend dat het niet goed uitschakelen van het tweede X chromosoom zorgt voor ontsteking in de bloedbaan, en voor problemen aan de binnenbekleding van de vaten. Deze twee processen (ontsteking en vaatvernauwingen) zijn waarschijnlijk ook de oorzaak van het vrouwelijk type hartfalen. 

Onderzoek Hester

Het onderzoek van Hester richt zich op de vraag of vrouwen met hartfalen het tweede X chromosoom niet goed hebben uitgeschakeld in cellen die betrokken zijn bij hartfalen. In dit onderzoek staat de isolatie van endotheelcellen - cellen aan de binnenkant van de bloedvaatjes- centraal. Deze cellen worden uit het bloed gehaald van vrouwen met en zonder hartfalen. In deze geïsoleerde endotheelcellen wordt bestudeerd of het inactieve X-chromosoom wel helemaal is uitgezet. Na dit eerst te bekijken in kleine groepjes vrouwen (100 vrouwen met hartfalen en 100 controle vrouwen) wordt bekeken welke plekken op het tweede X chromosoom aan zijn gaan staan in hartfalen. Als dat ontdekt is wordt er gericht gekeken of deze informatie vrouwen aanwijst die hartfalen hebben. Uiteindelijk wil het onderzoek verdacht hartfalen bij grote groepen vrouwen gaan bevestigen. Dit is een belangrijke eerste stap naar het verbeteren van de diagnose en behandeling van diastolisch hartfalen bij vrouwen.

In de media

Volkskrant 7 maart 2016: Hebben mannen een ander hart dan vrouwen?

assets/Uploads/Ruijter-den-H.-001.jpg

Algemeen Nut Beogende Instelling
UMC Utrecht

Vrienden Wilhelmina Kinderziekenhuis is onderdeel van Stichting Vrienden UMC Utrecht.

Contact

POSTADRES
Huispost D01.343
Postbus 85500, 3508 GA Utrecht

IBAN NL51 RABO 0123 6425 15
kvk 56083777

tel 088 756 1010
e-mail